Thu, 07 / 2019 11:45 am | helios

Phân tích bài thơ đồng chí của chính hữu

Bài Làm

“Đồng chí” là bài thơ hay nhất của Chính Hữu viết về người dân cày mặc áo quân nhân trong những năm đầu cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lăng. Bài thơ được viết vào đầu xuân 1948, sau chiến thắng Việt Bắc thu đông 1947. Nó đã đi qua 1 hành trình nửa thế kỉ, khiến sang trọng một hồn thơ chiến sĩ của Chính Hữu.

>>> XEM THÊM : phân tích tác phẩm chiếc thuyền ngoài xa

>>> XEM THÊM : Soạn bài Ai đã đặt tên cho dòng sông

>>> XEM THÊM : Phân tích tác phẩm ai đã đặt tên cho dòng sông của Hoàng Phủ Ngọc Tường

Hai mươi loại thơ, sở hữu ngôn ngữ bình dị, giọng điệu nỉ non tâm tình, xúc cảm dồn nén. Hình tượng thơ phát sáng, mang một vài câu thơ để lại phổ thông ngỡ ngàng cho độc giả trẻ bây giờ.
Bài thơ “Đồng chí” ngợi ca tình đồng đội gian khổ với nhau, vào sinh ra tử với nhau của những anh lính Cụ Hồ, những người dân cày yêu nước đi lính đánh giặc trong các năm đầu gian khổ thời 9 năm kháng chiến chống Pháp (1946 – 1954).
Hai câu thơ đầu cấu trúc song hành, đối xứng khiến hiện lên hai “gương mặt” người chiến sĩ rất trẻ, như đang tâm sự cùng nhau. Giọng điệu tâm tình của một tình bạn thân thiết:

“Quê hương anh nước mặn, đồng chua,
Làng tôi nghèo đất cày lên sỏi đá”.

Quê hương anh và làng tôi đều nghèo khổ, là nơi “nước mặn, đồng chua”, là xứ sở “đất cày lên sỏi đá”. Mượn tục ngữ. Thành ngữ để nhắc về làng quê, nơi chôn nhau cắt rốn thân thương của mình, Chính Hữu đã làm cho lời thơ bình dị, chất thơ mộc mạc, dáng yêu như tâm hồn người trai cày ra trận đánh giặc. Sự đồng cánh, đồng cảm và hiểu nhau là hạ tầng. Là loại gốc làm nên tình bạn, tình đồng chí sau này.
Năm câu thơ tiếp theo đề cập lên một quá trình thương mến: từ “đôi người xa lạ” rồi “thành đôi tri kỉ”, về sau kết thành “đồng chí”. Câu thơ biến hóa, 7,8 trong khoảng rồi rút lại, nén xuống 2 từ, xúc cảm vần thơ như dồn tụ lại, nén chặt lại. những ngày đầu đứng dưới lá quân kì: “Anh mang tôi đôi người xa lạ – Tự phương trời chẳng hứa hẹn quen nhau”. Đôi bạn gắn bó mang nhau bằng bao kỉ niệm đẹp:

“Súng bên súng, đầu sát bên đầu,
Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ.
Đồng chí!”

“Súng bên súng” là cách thức nói súc tích, hình tượng: cùng chung lí tưởng chiến đấu; “anh mang tôi” cộng ra trận đánh giặc để kiểm soát an ninh quốc gia quê hương, vì độc lập, tự do và sự sống còn của dân tộc. “Đầu sát bên đầu” là hình ảnh biểu lộ ý hợp tâm đầu của đôi bạn tâm giao. Câu thơ “Đêm rét chung chăn thành đôi tri kỉ” là câu thơ hay và cảm động, đầy ắp kỉ niệm một thời gian khổ. Chia ngọt sẻ bùi mới “thành đôi tri kỉ”. “Đôi tri kỉ” là đôi bạn rất thân, biết bạn như biết mình. Bạn đương đầu thành tri kỉ, về sau trở thành đồng chí! Câu thơ 7, 8 từ đột ngột rút ngắn lại 2 trong khoảng “đồng chí” miêu tả niềm tự hào xúc động ngân nga mãi trong lòng. Xúc động khi nghĩ về 1 tình bạn đẹp. tự hào về mối tình đồng chí cao cả thiêng liêng, cùng chung lí tưởng chống chọi của các người binh nhì vốn là các trai cày giàu lòng yêu nước ra trận đánh giặc. những từ ngữ được tiêu dùng làm vị ngữ trong vần thơ: bên, sát, chung, thành – đã diễn đạt sự gắn bó tha thiết của tình tri âm, tình đồng chí. loại tấm chăn mỏng mà rét mướt tình tri kỉ, tình đồng chí đấy mãi mãi là kỉ niệm đẹp của người quân nhân, ko bao giờ mang thể quên:

“Ôi núi thẳm rừng sâu
Trung đội cũ về đâu
Biết chăng chiều mưa mau
Nơi đây chăn giá ngắt
Nhớ cái rét ban đầu
Thấm mối tình Việt Bắc…”

Ba câu thơ tiếp theo nói lên 2 người đồng chí cộng chung một nỗi nhớ: nhớ ruộng nương, nhớ bạn thân cày, nhớ gian nhà, nhớ giếng nước, gốc đa. Hình ảnh nào cũng đặm đà 1 tình quê vơi đầy:

“Ruộng nương anh gửi bạn thân cày,
Gian nhà không mặc kệ gió lung lay,
Giếng nước, gốc đa nhớ người ra lính”.

Phân tích bài thơ đồng chí của chính hữu

Phân tích bài thơ đồng chí của chính hữu

Giếng nước gốc đa là hình ảnh thân thương của làng quê được nói phổ quát trong ca dao xưa: “Cây đa cũ, bến đò xưa… Gốc đa, giếng nước, sân đình…”, được Chính Hữu áp dụng, đưa vào thơ rất đằm thắm, đề cập ít mà gợi phổ thông, thấm thía. Gian nhà, giếng nước, gốc đa được nhân hóa, đang ngày đêm dõi theo bóng hình anh trai cày ra trận? Hay “người ra lính” vẫn hôm mai ôm ấp hình bóng quê hương? có cả 2 nối nhớ ở cả hai phía chân mây, quân nhân yêu quê hương đã góp phần hình thành tình đồng chí, khiến nên sức mạnh tinh thần để người quân nhân vượt qua mọi thử thách gian khó ác liệt thời máu lửa. Cũng nhắc về nỗi nhớ đó, trong bài thơ “Bao giờ trở lại”, Hoàng Trung Thông viết:

“Bấm tay tính buổi anh đi,
Mẹ thường vẫn nhắc: biết khi nào về?
Lúa xanh xanh ngắt chân đê.
Anh đi là để giữ quê quán mình.
Cây đa bến nước sân đình,
Lời thề nhớ buổi mít tinh lên đường.
Hoa cau thơm ngát đầu nương,
Anh đi là giữ tình thương dạt dào.
(…) Anh đi chín đợi mười chờ,
Tin thường thắng trận, bao giờ về anh?”

Bảy câu thơ tiếp theo ngổn ngộn những chi tiết rất thực phản ảnh hiện thực kháng chiến buổi đầu. Sau 80 năm bị thực dân Pháp cai trị, dân chúng ta đã quật khởi đứng lên giành lại nước non. Rồi có gậy tầm vông, có giáo mác,… quần chúng ta phải chống lại xe tăng, đại bác của giặc Pháp xâm lược. những ngày đầu kháng chiến, quân và dân ta trải qua muôn vàn khó khăn: thiếu khí giới, thiếu quân trang, thiếu lương thực, thuốc thang,… Người quân nhân ra trận “áo vải chân ko đi lùng giặc đánh”, xống áo rách tả tơi, ốm đau bệnh tật, sốt rét rừng. “Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi”:

“Anh với tôi biết từng cơn ớn lạnh,
Sốt run người vừng trán ướt mồ hôi.
Áo anh rách vai Quần tôi có vài mảnh vá
miệng cười buốt giá chân không giày,..”

Chữ “biết” trong đoạn thơ này tức là nếm trải, cộng chung chịu gian nan thử thách. những chữ: “anh có tôi”, “áo anh… quần tôi” xuất hiện trong đoạn thơ như một sự kết dính, gắn bó keo sơn tình đồng chí mặn mòi cao đẹp. Câu thứ 4 tiếng cấu trúc tương phản: “Miệng cười buốt giá” bộc lộ sâu sắc ý thức lạc quan của hai đội viên, hai đồng chí. Đoạn thơ được viết dưới hình thức liệt kê, xúc cảm trong khoảng dồn nén bỗng ào lên: “Thương nhau tay nắm lấy bàn tay”. Tình thương đồng đội được diễn đạt bằng cử chỉ thân thiết, yêu thương: “Tay nắm lấy bàn tay”. Anh nắm lấy tay tôi. Tôi nắm lấy bàn tay anh, để cổ vũ nhau, truyền cho nhau tình thương và sức mạnh, đế vượt qua mọi thử thách. “Đi tới và làm cho lên thắng trận”.

Phần cuối bài thơ ghi lại cảnh 2 người chiến sĩ – hai đồng chí trong đấu tranh. Họ cộng “đứng cạnh bên nhau chờ giặc tới”, cảnh tượng trận mạc là “rừng hoang sương muối”, 1 đêm đông hết sức lạnh lẽo hoang vu giữa núi rừng chiến khu. Trong gian khổ khốc liệt, trong bao tay “chờ giặc tới”, 2 đội viên vễn “đứng cạnh bên nhau”, vào sinh ra tử sở hữu nhau. đó là một đêm trăng trên chiến khu. 1 tứ thơ đẹp bất thần xuất hiện:

“đầu súng trăng treo”.

Người đội viên trên phố ra trận thì “ánh sao đầu súng bạn cùng mũ nan”. Người quân nhân đi phục kích giặc giữa 1 đêm đông “rừng hoang sương muối” thì với “đầu súng trăng treo”. Cảnh vừa thực vừa mộng, về khuya trăng tà, trăng lơ lửng trên không như đang “treo” vào đầu súng. Vầng trăng là biểu tượng cho vẻ đẹp quốc gia yên bình. Súng mang ý nghĩa trận đấu đấu gian khổ hi sinh. “Đầu súng trăng treo” là 1 hình ảnh thơ mộng, đề cập lên trong tranh đấu gian khổ, anh quân nhân vẫn yêu đời, tình đồng chí thêm keo sơn gắn bó, họ cùng ước mong môt ngày mai đất nước thanh bình. Hình ảnh “Đầu súng trăng treo” là một sáng tạo thi ca có vẻ đẹp lãng mạn cùa thơ ca kháng chiến, đã được Chính Hữu lấy nó đặt tên cho tập thơ – đóa hoa đầu mùa của mình. Trăng Việt Bắc, trăng giữa núi nghìn chiến khu, trăng trên bầu trời, trăng tỏa trong màn sương mờ ảo huyền. Mượn trăng để tả dòng vắng yên của chiến trường, để tô đậm loại tư thế “trầm tĩnh chờ giặc tới”. Mọi gian nan găng tay của trận đánh sẽ diễn ra đang nhường nhịn chỗ cho vẻ đẹp diệu kì, thơ mộng của vầng trăng, và chính ấy cũng là vẻ đẹp cao cả linh nghiệm của tình đồng chí, tình chiến dấu.

Bài thơ “Đồng chí” vừa mang vẻ đẹp giản dị, bình dị lúc đề cập về đời sống vật chất của người chiến sĩ, lại vừa mang vẻ đẹp cao cả, thiêng liêng, thơ mộng khi nhắc về đời sống tâm hồn, về tình đồng chí của những anh – người quân nhân binh nhì buổi đầu kháng chiến.
tiếng nói thơ súc tích, mộc mạc như tiếng nói của người bộ đội trong tâm tư, tâm can. phương ngôn, thành ngữ, ca dao được Chính Hữu áp dụng rất linh họat, tạo nên chất thơ dung dị, hồn nhiên, đượm đà. Sự hài hòa giữa bút pháp hiện thực và màu sắc lãng mạn chung đúc nên hồn thơ chiến sĩ.
“Đồng chí” là bài thơ rất độc đáo viết về anh bộ đội Cụ Hồ – người nông dân mặc áo lính, những anh hùng áo vải trong thời đại Hồ Chí Minh. Bài thơ là 1 tượng dài chiến sĩ hoa lệ, mộc mạc và bình dị, cao cả và thiêng liêng”.

>>> XEM THÊM : Tóm tắt truyện ngắn Hai đứa trẻ

>>> XEM THÊM : Soạn bài thơ Sóng của Xuân Quỳnh

>>> XEM THÊM : Phân tích tác phẩm Độc Tiểu Thanh Kí của Nguyễn Du

Bài viết cùng chuyên mục